دسته
دوستان ما
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 82080
تعداد نوشته ها : 72
تعداد نظرات : 13
**************************** تماس با ما ****************************
جامع ترین وبلاگ ایران شناسی

****************************

سرزمین اریایی

Rss
طراح قالب

قلمزنيعلاوه بر صنايع ذكرشده، ايران در زمينه «صنايع دستي» نيز داراي سابقه اي درخشان است به طوري كه اين هنر با تاريخ مردم اين سرزمين عجين است. در خصوص «صنايع دستي» تعاريف مختلفي شده است ما به برخي از اين تعاريف اشاره مي كنيم:
لغت نامه دهخدا : «آن چه با دست ساخته مي شود، از پارچه، قالي، ساخته هاي فلزي و غيره. مقابل صنايع ماشيني.
دايره المعارف بريتانيكا : «صنايع دستي، به آن گروه از صنايع گفته مي شود كه مهارت، ذوق و بينش انسان در توليد آن نقش اساسي دارد.»
و اما گروهي از كارشناسان «سازمان صنايع دستي»، اين صنعت را چنين تعريف كرده اند: «صنايع دستي به مجموعه اي از هنر – صنعت ها اطلاق مي شود كه عمدتاً با استفاده از مواد اوليه بومي و انجام قسمتي از مراحل اساسي توليد به كمك دست و ابزار هاي دستي موجب تهيه و ساخت محصولاتي مي شود كه در هر واحد آن ذوق هنري و خلاقيت فكري صنعتگر سازنده به نحوي تجلي يافته و همين عامل وجه تمايز اصلي اين گونه محصولات از محصولات مشابه ماشيني و كارخانه اي مي باشد.»
بنابراين؛ صنايع دستي به صنايعي اطلاق مي شود كه بيشتر مراحل ساخت آن با دست انجام مي گيرد و در چارچوب فرهنگ و بينش هر منطقه و با ديدگاه هاي قومي مناطق شكل مي گيرد. اين صنايع در واقع بازتاب تاريخ تمدن هر ملت و هر قومي است.
صنايع دستي معروف ايراني عبارتند از: گليم، فرش، گبه، قلم زني، شيشه گري، منبت كاري، ميناكاري، سفال و چوب.

 فيروزه-ايران«معدن» محل انباشت و پيدايش طبيعي يك ماده معدني اعم از مواد فلزي و يا مواد غير فلزي است كه در پي اكتشافات و حفاري ها، به دست آمده و مورد بهره برداري قرار مي گيرد.
ايران با توجه به تشكيلات زمين شناختي و نيز به دليل داشتن پوسته اي ناهمگن و تحولات مختلف دوران زمين شناسي، از ذخاير غني معدني برخوردار است و ايرانيان نيز در طول تاريخ توانسته اند از اين ذخاير معدني در ساخت ابزار آلات و لوازم مصرفي خود بهره برداري نمايند. به اعتقاد برخي از باستان شناسان، اولين بار «مس» در ايران شناخته و مورد استفاده قرار گرفت. «تل ابليس كرمان» با قدمتي حدود ۶۰۰۰ ساله از جمله مناطق قديمي ايران است كه در آن نمونه هايي از «سنگ معدن» يافت شده است. البته يكي ديگر از مناطق قديمي كه آثار ذوب مس در آن پيدا شده در منطقه «سيلك كاشان» است كه باستان شناسان آن را از «تل ابليس كرمان» هم قديمي تر مي دانند.
معادن مهم موجو در ايران عبارتند از: معادن آهن، اورانيوم، سرب و روي، ذغال سنگ، فلزات قيمتي، كبالت، گوگرد، مس، مواد معدني غير فلزي، نقره و نيكل.
معدن آهن : سنگ آهن بيشتر نقاط ايران از جمله: بافق، سمنان، شمس آباد اراك، زنجان و محلات يافت شده و مورد بهره برداري قرار گرفته است.
معدن زغال سنگ : بيشتر معادن زغال سنگ از آذربايجان تا خراسان گسترده شده است ولي در منطقه ي البرز نيز معادني وجود دارد كه عبارتند از: شمشك، گاجره، نسا، لالون، گرمابدر، اليكا، گلندرود و زيرآب. از ميان اين معادن،‌ مرغوب ترين زغال سنگ متعلق به «معدن زيرآب» در منطقه ي البرز است.
معدن سرب و روي : كارشناسان، ذخاير معادن سرب و روي كشور را بيش از ۳۰ ميليون تن برآورده كرده اند كه بيشتر در حوالي كوير لوت و شهرهاي مركزي مثل انارك، يزد، اصفهان، اراك و نيز در نواحي پيرامون البرز قرار دارد.
مواد معدني غير فلزي : از ديگر ذخاير معدني موجود در ايران، «مواد معدني غيرفلزي» مثل انواع سنگ هاي ساختماني هستند كه به صورت سنگ لاشه، تزييني، سنگ آهك و گچ به دست مي آيند.
خاك هاي معدني موجود نيز شامل: «معادن خاك نسوز»‌، در نواحي خراسان، سمنان، اصفهان، فارس و آذربايجان غرب و «معادن خاك سرخ» ، كه مهم ترين معدن آن در جزيره هرمزگان و ۳۰ كيلومتري غرب بجستتان از استان خراسان مي شوند.
«سنگ فيروزه » از جمله محصولات معدني مشهور ايران است كه بيشتر در نيشابور يافت مي شود.
علاوه بر اين معادن، معادن فراواني از سيليس، دولوميت، فلدسپات، بندونيت، تالك، زاج، فلدوين، تراورتن و مرمر در بيشتر استان هاي كشور وجود دارد. همچنين، ايران با توليد سالانه حدود ۵ ميليون تن  «گچ»، سومين توليده كننده  «گچ» در جهان به شمار مي رود.

كشور ايران، با ارتفاع بيش از ۱۰۰۰ متر از سطح دريا، به عنوان يكي از سرزمين هاي نسبتاً مرتفع به شمار مي آيد. اين سرزمين، به علت داشتن رشته كوه هاي مرتفع در غرب، جنوب غرب، شمال، شمال شرق و رشته كوه هاي كم ارتفاع در شرق و جنوب شرقي، وجود درياي عمان و خليج فارس در جنوب و درياي خزر در شمال و نيز نواحي پست در مركز داراي آب و هواي متنوعي است. البته كليه سيستم هاي جوي همچون بارندگي كه بر ايران تاثير مي گذارد بيشتر تحت تاثير ارتفاعات اين رشته كوه ها به ويژه رشته كوه هاي زاگرس و البرز هستند. در واقع اين رشته كوه ها نه تنها مسير حركت سيستم هاي جوي را تحت تاثير قرار مي دهند بلكه بر تنوع طبيعت و آب و هوا نيز موثرند.

ايران از لحاظ آب و هوايي يكي از منحصر به فردترين كشورهاي جهان محسوب مي شود و جزو معدود كشورهاي جهان است كه چهار فصل در آن به خوبي نمايان و مشهود است. اين مشخصه آب و هوايي كشور يعني «چهار فصلي بودن» آن، نه تنها تحت تاثير سامانه هاي پرفشار سيبري، سامانه باران زاي مديترانه اي و سيستم كم فشار جنوبي است، بلكه وجود كوه هاي بلند، دشت هاي پهناور، بيابان ها، رودخانه ها و درياچه هاي مختلف، از ديگر عوامل موثر بر آن هستند.
داشتن اختلاف دما در ايران، يكي از بارزترين تفاوت هاي آب و هوايي ايران با ساير نقاط جهان است. با مقايسه آب و هواي نقاط مختلف كشور مي توان به خوبي به اين تنوع و اختلاف دما در اين مناطق پي برد. به طوري كه اختلاف دماي هوا در زمستان ميان گرم ترين و سردترين نقطه اين سرزمين، گاهي به بيش از ۵۰ درجه سانتي گراد مي‌رسد. به اين معني كه؛ زماني كه در فصل زمستان دماي شهر كرد در شب به ۳۰ درجه زير صفر مي رسد، در اهواز دماي هوا حدود ۲۵ درجه بالاي صفر است .
پس به طور كلي؛ در خصوص آب و هواي كشور ايران در مناطق مختلف مي توان چنين عنوان كرد: سواحل شمالي ايران در تابستان داراي هواي گرم و مرطوب و در زمستان معتدل است. نواحي شمال غرب و غرب نيز داراي تابستان هاي معتدل و زمستان‌هاي سرد و نواحي جنوبي ايران هم تابستان‌هاي به شدت گرم و زمستان‌هاي معتدل و بهاري دارند.

داشتن شرايط خاص جغرافيايي، چهار فصلي بودن آب و هوا و شرايط اقليمي منحصر به فرد باعث شده كشور ايران، يكي از غني ترين و در عين حال زيباترين كشورهاي جهان از نظر داشتن جاذبه هاي طبيعي مي باشد، به طوري كه از اين نظر جايگاه پنجم را در دنيا به خود اختصاص داده است.
ايران از نظر طبيعي، جزو منحصربه فردترين كشورهاي جهان محسوب مي شود. زيرا هر گوشه آن داراي طبيعتي متفاوت نسبت به ساير نقاط دارد. طبيعت كشور ايران را مجموعه اي از رشته كوه ها، دشت ها، مناطق كويري، جلگه ها، آبشارها، جنگل ها، رودها، درياچه ها، آتشفشان ها و غارها تشكيل مي دهند كه هر يك از اين پديده ها در نوع خود بي نظيرند و با قرارگرفتن در كنار يكديگر طبيعتي زيبا را براي كشور ايران فراهم آورده اند.
محدوده ايران از نظر طبيعي در قسمت شمال به رود اترك، درياي خزر و رود ارس، از شرق به كوه‌هاي هندوكش و كوه‌هاي باختري دره سند، از غرب به دامنه‌هاي باختري كوه‌هاي زاگرس و حوضه آبريز اروندرود و از جنوب به خليج فارس و درياي عمان مي رسد. غربي‌ترين شهر ايران كليساكندي، شرقي‌ترين شهر ايران جالق، شمالي‌ترين شهر ايران پارس آباد و جنوبي‌ترين شهر كشور چابهار است.

بيشتر ما به اشتباه كوير را همان بيابان مي پنداريم. در حالي كه مقوله بيابان و كوير، دو مقوله جدا از هم هستند.
بيابان: از نظر جغرافيا و اقليم شناسي، بيابان به منطقه اي گفته مي شود كه متوسط بارندگي سالانه آن كمتر از ۵۰ ميلي متر است. به طوري كه توزيع بارندگي در طول سال بسيار ناموزن و حتي ممكن است تا پايان سال بارندگي صورت نگيرد.
كوير: شامل زمين هايي گلي و شور نمك زار است كه تحت تاثير املاح و نمك هاي مختلفي است كه براي امور زراعي، خاك مناسبي محسوب نمي شود. پيدايش منطقه كويري بيشتر تحت تاثير وضعيت زمين ساختي و جغرافيايي منطقه قرار دارد. مناطق كويري در دوران سوم زمين شناسي پديد آمدند، بدين ترتيب كه؛ سيلاب ها پس از عبور از زمين هاي نمكدار، به سمت گودترين نقطه آبخيري سرازير مي شوند. املاح محلول در اين سيلاب ها پس از حمل به چاله ها در طي تبخير در سطح زمين رسوب كرده و در نهايت پس از انجام عمل تبخير و رسوب گذاري، خاك اين مناطق شور شده و كوير ايجاد مي شود. مثل كوير دامغان در استان سمنان، كوير نمك بجستان در استان خراسان رضوي، كوير سبزوار در استان خراسان رضوي، كوير شوره گزهامون در استان سيستان و بلوچستان، كوير لوت.
بيش از نيمي از كشور ايران را مناطق كويري و نيمه كويري تشكيل مي دهند. مناطق كويري در ايران به پنج دسته ي، كوير مركزي،‌ كوير كوچك،‌ كوير ريگ جن و كوير لوت تقسيم مي شوند.
معروف ترين كويرهاي ايران دشت لوت و دشت كوير است كه در وسعتي به مساحت بيش از 360 هزار كيلومتر مربع گسترده شده اند و جزو مناطق جالب توجه و در عين حال ناشناخته كشور به شمار مي روند. كوير لوت،‌ يكي از صعب العبورترين نقاط جهان است و در برخي از قسمتهاي آن، هيچ موجود زنده اي حتي باكتري، وجود ندارد .

 

  • كوير مركزي

كوير مركزي يكي از كويرهاي پهناور ايران است كه در مركز فلات ايران قرار دارد. اين كوير با عرض ۴۰۰ كيلومتر و طول ۳۰۰ كيلومتر ازخور-و-بيابانك شمال به دامنه هاي البرز مركزي و البرز شرقي، از شرق به كوه هاي پير حاجات و ازبك كوه و از جنوب به راه ارتباطي خور-طبس محدود است. از مهم ترين مشخصه هاي اين كوير مي توان به: وجود باتلاق هاي خطرناك در نواحي جنوبي و مركزي، پوشيده شدن منطقه از تل هاي ماسه اي يا تپه هاي شني، همچنين پوشيده شدن سطح منطقه از خاك هاي رس پف و عاري از گياه، خاك زرد و نمك سياه اشاره كرد. علاوه بر اين مشخصات، در سطح زمين هاي كوير مركزي، سوراخ هايي به شكل دهانه آتشفشاني ديده مي شود كه در اثر تبخير سريع آب و پوكي جنس خاك ايجاد شده است. پست ترين نقطه كوير مركزي با ارتفاع ۶۵۰ متر از سطح دريا در نواحي مركزي به سمت شمال و بلندترين منطقه آن با ارتفاع حدود ۸۳۸ متر در شمال درياچه نمك خور و بيابانك واقع شده است.

 

 

اسكنبيل

 

گونه هاي گياهي و درختي: تاغ، گز، قيچ، اشنان، اسكبينل، پرند، خارشتر، اسپند، جارو، افدرا، بادامك، خينجوك، شيرخشت، كلا ميرحسن، چوبك، كاروان كش و انواع شور، نوي، لوبي، جگن، مرغ، كام تيغ، گرگ تيغ.

 

 

 

 

 

 آگاماي-سر-قورباغه-اي.jpg

 

گونه هاي جانوري: آگاماي سر قورباغه اي خاكستري، آهو، افعي شاخدار، بز، بزمچه، پاژن، تشي، جيبر، جكوي عنكبوتي ايران، خرگوش، روباه شني، سمور سنگي، قوچ، كاراكل، كفتار، كل، گربه شني، گورخر، لاك پشت مهميزدار، مارمولك، چشم ماري، مار جعفري، ميش، يوزپلنگ.
 

 

 

 

عقاب

 

 

گونه پرندگان: آبچليك، باقرقره، بوتيمار كوچك، كوكر، تيهو، سنگ چشمه، دال، دليجه، عقاب طلايي، كبك و هما، از پرندگان بومي منطقه به شمار مي آيند و آنقوت، اردك، حواصيل، خوتكا، درنا، سرسبز، فلامينگو و غاز، جزو پرندگان مهاجر منطقه هستند.

 

 

 

  • كويركوچك 

كوير كوچك يا كوير مسيله با مساحتي بيش از ۱۰ هزار هكتار، جزو مراكز كوير جنگلي ايران محسوب مي شود. اين كوير از شمالبند-ريگ به كوه هاي البرز شرقي و مركزي، از جنوب به كوير ريگ جن، از غرب به كوه هاي مركزي و رشته كوه هاي كركس و از غرب به كوير بزرگ محدود مي شود. كويرهاي مرنجاب، بند ريگ، دره نخجير، كوير سمنان و درياچه آران، حوض سلطان و كوه هايي چون: سياه كوه، سفيدآب، كوه طلحه، كوه دم و كوه يخاب در اين منطقه واقع شده است.
 

 

 

 

 

خارشتر

 

گونه هاي گياهي و درختي: اسپند، اشنان، جگن، جغجغه يا پردبسويس، درخت گز، درخت تاغ، الجان، خارشتر، درختچه هاي نورپسند و شورپسند در حاشيه رودخانه قره چاي.
 

 

 

 

 

گوره-خر-آسيايي

 

گونه هاي جانوري: آهو، جبير، خرگوش، روباه، سگ آبي، گوره خر آسيايي و ايراني، مار.
 

 

 

 

 

 

فلامينگو

 

گونه هاي پرندگان: هوبره و پرندگان مهاجر از قبيل اردك، بازهاي شكاري، باقرقره، غاز، فلامينگو و مرغابي وحشي است.

 

 

 

 

 

  • كوير ريگ جن

كوير ريگ جن، با وسعتي حدود ۳ هزار و ۸۰۰ كيلومتر مربع، در جنوب غرب و غرب دشت كوير، جنوب سمنان، جنوب شرق گرمسار،ريگ-جن شرق منطقه حفاظت شده كوير، شمال انارك و غرب جندق واقع شده است و جزو مناطقي به شمار مي آيد كه با تپه هاي شني و باتلاق هاي نمك در دل دشت كوير قرار گرفته است.
كوير ريگ جن كه «مثلث برموداي ايران» هم ناميده مي شود، عاري از هرگونه پوشش گياهي و موجود زنده است. به طوري كه شنزارهاي گسترده اين منطقه و باتلاق هاي موجود براي هر موجود زنده اي خطرناك است. كوه ملاهادي نيز در اين كوير واقع شده است.

 

 

 

  • مناطق كويري طبس و يزد

مناطق كويري طبس و يزد يكي ديگر از مناطق پنج گانه كوير ايران به شمار مي آيد كه در فاصله بين كوير لوت و كوير بزرگ واقع شده

روستايي-كويري-در-شمال-يزد

است. مناطق كويري استان يزد عبارتند از: كوير اردكان يا سياه كوه كه به شكل نعل اسب با جهت شمال غربي-جنوب شرقي در شمال اردكان قرار دارد، كوير ابرقو؛ به شكل دايره بين دو رشته كوه قرار گرفته است. كوير درانجير، در شرق استان قرار دارد. كوير هرات و مروست، كوير بهشت آباد بين انار و رفسنجان با جهت شمال غربي به جنوب شرقي، كوير بهادران در جنوب شرق مهريز با جهت شمال غربي به جنوب شرقي، كويرهاي ساغند، حاجي آباد و زرين آباد.
 

 

 

 

درختچه-گز

 

گونه هاي گياهي و درختي: درمنه، قيچ، اسكنبيل، رمس، شوره، كسيدون، بنه، شور سودي، رندوك، بهوه شور، گل قاضي، كلاه مير حسن، دم عقربي، درختچه پرند، درخت گز، درخت بادام كوهي .
 

 

 

 

 

روباه-شني

 

گونه هاي جانوري: آگاماي سر قورباغه اي خاكستري، آگاماي استپي، آگاماي چابك، آهوي ايراني، بز، بزمچه، پلنگ، تشي، جبير، خارپشت ايراني، خرگوش، سوسمار خار دم ايراني، شاه روباه شني، شغال، قوچ، كارال تشي، كل، كفتار، گربه شني، گرگ، لاك پشت مهميزدار، مار شتري، مار افعي، مار جعفري، شترمار شيرازي، مار خالدار، ميش، يوزپلنگ آسيايي.
 

 

 

 

كبك

 

گونه هاي پرندگان: باقرقره شكم سياه، باقرقره گندمي، تيهو، چكاوك، زاغ بور، زنبور خور معمولي، دليجه، سار گپه پا بلند، سنقر، كبك، عقاب طلايي، هوبره.
 

 

 

 

 

  • كوير لوت

دشت لوت در منطقه جنوب شرقي ايران و بين دوگسل نهبندان در شرق و ناي بند در غرب قرار دارد. هسته اين كوير از گرم ترينكوير لوت نقاط كره زمين به شمار مي آيد. كوير لوت بين استان هاي خراسان جنوبي، سيستان و بلوچستان و كرمان واقع شده است. مرتفع ترين هرم هاي ماسه اي دنيا در دشت لوت قرار دارد به طوري كه ارتفاع برخي از هرم ها به ۴۸۰ متر هم مي رسد. به طور كلي كويرلوت از نظر شكل ناهمواري و پراكندگي جغرافيايي به سه بخش لوت شمالي، لوت مركزي و لوت جنوبي تقسيم مي شود. مهم ترين مشخصه اين بخش ها، اين است كه لوت شمالي از ريگ، شن و ماسه تشكيل شده است. لوت مركزي كه شگفت انگيزترين قسمت كوير مي باشد داراي تپه ها و توده هاي عظيم و به هم پيوسته ماسه اي هستند و لوت جنوبي يا زنگي در واقع غني ترين قسمت لوت از نظر پوشش گياهي محسوب مي شود.

حدود يك سوم كشور ايران را كوهستان تشكيل مي دهد. كوه هاي ايران به چين خوردگي هاي دوران سوم زمين شناسي تعلق دارند، و برخي از آن ها با منشا آتشفشاني موجب پيدايش چشمه هاي آب گرم و معدني شده اند.
مهم ترين رشته كوه هاي ايران البرز و زاگرس است و بلندترين قله ايران، دماوند نام دارد كه با ۵۶۷۱ متر ارتفاع در شمال شرق شهر تهران واقع شده است. مهم ترين قله هاي ايران سبلان با ۴۸۸۰ متر ارتفاع در غرب كشور، سهند با ۳۷۰۷ متر ارتفاع در جنوب تبريز، تخت سليمان با ۴۸۲۰ متر ارتفاع در مازندران، زرد كوه با ۴۵۵۰ متر ارتفاع در چهار محال و بختياري، دنا با ۴۳۰۹ متر ارتفاع در ياسوج و تفتان با۳۹۴۱ متر ارتفاع در جنوب زاهدان نام دارند كه هر يك از نظر طبيعي داراي ويژگي هاي خاصي هستند.
به طور كلي كوه هاي ايران از چهار رشته اصلي، كوه هاي شمالي يا البرز، كوه هاي زاگرس، كوه هاي مركزي و كوه هاي شرقي تشكيل شده اند.
 

رشته كوه البرز
كوه دماوند

رشته كوه البرز با وسعتي حدود ۵۱ هزار و ۵۰۰ كيلومتر مربع، در قسمت شمالي ايران واقع شده است. اين رشته كوه كه از جنوب غربي خزر شروع شده و پس از عبور از جنوب درياي خزر تا شمال خراسان ادامه دارد خود به سه بخش كوه هاي جنوب غرب درياي خزر، رشته كوه هاي البرز و رشته كوه هاي شمال خراسان تقسيم مي شود. علاوه بر قرار گرفتن بلندترين نقطه ايران، يعني كوه دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱ متر در اين رشته كوه، مي توان از كوه هاي چون علم كوه، سياهلان، پالون گردن، شاهوار، سبلان، سهند نام برد.
 

 

 

رشته كوه زاگرسالوند
رشته كوه زاگرس با وسعتي حدود ۳۲۳ هزار كيلومتر مربع، طولاني ترين رشته كوه ايران به شمار مي رود. اين رشته كوه كه سراسر غرب، جنوب غرب و قسمتي از جنوب كشور را در بر مي گيرد از آرارات در تركيه شروع شده و از شمال غربي به سمت جنوب شرقي امتداد يافته و كوه هاي ساري داش، چهل چشمه، پنجه علي، پرو، الوند، كوه هاي بختياري، پشتكوه، پيشكوه، اشتران كوه و زردكوه را در بر مي گيرد. بلندترين قله رشته كوه زاگرس، كوه دينار يا دنا با ارتفاع ۴۴۰۹ متر است . از مرتفع ترين كوه هاي اين رشته كوه مي توان به؛ كوه هاي برده رش، شاهور، پرو، الوند، اشترانكوه، زردكوه و كوه فارغان اشاره كرد.
 

 

 

رشته كوه هاي مركزيكوه كركس
رشته كوه هاي مركزي ايران با جهت شمال غربي- جنوب شرقي، در امتدا مركز ايران به صورت ديواري طويل از حوالي كاشان تا ارتفاعات مركزي بلوچستان، كشيده شده است. اين رشته كوه با مساحتي حدود ۱۴۳ هزار كيلومتر مربع، داراي دو رشته كوه اصلي به نام هاي رشته كوه قهرود و رشته كوه بنان تشكيل شده است. رشته كوه هاي قهرود از جنوب تهران و حوالي كاشان تا كرمان امتداد دارد و رشته كوه هاي بنان كه دنباله رشته كوه قهرود است از جنوب كرمان تا نواحي مكران و بلوچستان را شامل مي شود. از مهم ترين رشته كوه هاي مركزي ايران مي توان به: قافلانكوه، كوه هاي كركس، كوه هاي نايين، لاله زار، شيركوه،پلوار، كوه هاي بارز ، هزار ، بحر آسمان و كوه بزمان اشاره كرد.

 

 

رشته كوه هاي شرقيبينالود
رشته كوه هاي شرقي با جهت شمالي- جنوبي، داراي ارتفاعات ناپيوسته اي هستند كه از شمال خراسان شروع شده و تا استان سيستان و بلوچستان امتداد مي يابد. بلندترين قله اين رشته كوه، قله منفرد و آتشفشاني تفتان با ارتفاع ۴۱۱۰ متر است كه مهم ترين ويژگي اين كوه، وجود دود سفيد رنگ در بالاي قله است كه نشانگرنيمه فعال بودن آتشفشان اين كوه است. از ديگر كوه هاي مهم اين رشته كوه بايد از كوه هاي بزمان، باقران، آهنگران، چهل تن، بينالود و هزار مسجد نام برد.

 

جنگل‌هاي ايران به طور عمده در نواحي شمالي اين كشور و جنوب درياي خزر قرار دارند. آب و هواي جنگل هاي ايران معمولا معتدل و تا حدودي شرجي است. جنگل هاي ايران كه تنوع گونه هاي گياهي و جانوران بسيار متعدد است، از شرق استان اردبيل آغاز مي شوند و تا استان خراسان شمالي ادامه دارند و در اين امتداد، استان هاي گيلان و مازندران را در بر مي‌گيرند.
جنگل‌هاي ايران در مجموع سه ميليون و ۴۰۰ هزار هكتار از كشور را به خود اختصاص داده اند كه بخش عمده اي از آنها در دامنه‌هاي شمالي كوه‌هاي البرز و استان‌هاي ساحلي درياي خزر قرار دارد و در اين ميان استان گلستان با داشتن حدود ۹۱ هزار و ۸۹۵ هكتار وسعت، يكي از مهم ترين و ارزشمندترين جنگل هاي تجاري و صنعتي كشور را در خود جاي داده است. به طور كلي، جنگل هاي ايران از نظر مديريتي به دو گروه جنگل هاي شمالي و جنگل هاي خارج از شمال تقسيم مي شود:

جنگل-هاي-شمال-ايران

 

 

  • جنگل هاي شمالي: جنگل هاي شمالي يا جنگل هاي هيركاني كه متعلق به دوران سوم زمين زمين شناسي است، با مساحتي حدود ۱ ميليون و ۸۴ هكتار، قسمت هاي نيمه شمالي البرز از كوه هاي ارسباران و آستارا در استان گيلان و تا گلي داغي را شامل مي شود. يكي از مهم ترين جنگل هاي شمالي، پارك ملي گلستان است كه در شرق رشته كوه هاي البرز و در ميان شهرستان هاي گنبد كاووس و بجنورد و در سه استان گلستان، خراسان شمالي و سمنان واقع شده است.

 

 

پامچال

 

گونه ها گياهي و درختان جنگلي: اسپرس بوته اي، پامچال، زنبق پروانه اي، زعفران، علف پنبه اي، فرفيون، گل گاوزبان، گل سنبل توسي، لاله سرنگون، درخت آزاد، افرا، انار وحشي، بلند مازو، توسكا، داغداغان، دغدغك، راش، زبان گنجشك، زربين، .سرخدار، شمشاد، شيردار، كلهو، گلابي وحشي، كيكم، نمدار يا زيرفون
 

 

 

 

ببر-مازندران

 

گونه هاي جانوري: آهو، انواع گربه هاي وحشي، ببر مازندران، بز، پلنگ، تشي، خرس قهوه اي، روباه، شوكا، سنجاب، ، سمور، غزال، كل، گراز، گرگ، قوچ، لاك پشت خزري، لاك پشت افغاني، مرال، ميش، مار گرزه، مار جعفري، مار افعي قفقازي، كفچه مار، مار كبري، تيرمار، مار آلوسر، يله مار، مارآبي، مار چليپر، مار قيطاني، لوس مار، مار درفشي، مار گرگي، مارمولك لاسرتا، مارمولك اسكينگ، مارمولك آگاماهاي قفقازي، بزمچه خزري.
 

 

 

 

بلدرچين

 

گونه هاي پرندگان: ابيا، بالابان، بلبل، بلدرچين، تيهو، توكاي باغي، جغد، داركوب سياه، دال شيا، دال، دم سرخ، زرده پره، زنبورك، زنگوله بال، سارگپه پابلند، سهره، سكا، عقاب طلايي، عقاب شاهي، عقاب دريايي دم سفيد، قرقي، كبك، كوكر سينه سياه، مگس گير، هما.

 

 

 

 

  • جنگل هاي خارج از شمال: اين جنگل ها در دو منطقه خشك و نيمه خشك  پراكنده شده اند.


باغ-ناحيه-ايران-و-توراني

  •  منطقه جنگلي خشك

جنگل هاي منطقه خشك به دو ناحيه ايراني- توراني و خليجي- عماني تقسيم مي شود. ناحيه جنگلي ايراني- توراني پهناورترين ناحيه جنگلي ايران است، كه دامنه هاي جنوبي البرز، شمال شرقي، شرق، قسمتي از جنوب شرقي و مناطق مركزي را شامل مي شود.
 

 

 

 

پسته-وحشي

 

گونه هاي گياهي و درختان جنگلي: بادام كوهي، پسته وحشي، زالزالك، گلابي و بوته هاي چون اسپرس، بومادران، زيره، جو وحشي، چاودار كوهي، چلپو، درمنه، شكر تيغال، شيرين بيان، شنبليله، سريش، علف باغ، علف پشمكي، علف شور و گون.

 

 

 

 

خوك-وحشي
 

 گونه‌هاي جانوري: آهو، بز، پلنگ، روباه، خرگوش، خوك وحشي، سوسمار، شغال، كفتار، كل، گرگ، گراز، گورخر، مار، يوزپلنگ.

 

 

 

 

 

شاهين

 

گونه هاي پرندگان: انواع گنجشك، شاهين، سينه سياه، قوش، كبك، كبوتر وحشي، كلاغ، قرقره، مرغابي، غاز.
 

 

 

 

 

 

جنگل-هاي-آذربايجان-غربي

 

  • منطقه جنگلي نيمه خشك

جنگل هاي مناطق نيمه خشك كه بيشتر در بستر و مجاور آب رودها و آبراهه ها قرار دارند، از كوه هاي زاگرس در سردشت آذربايجان غربي شروع شده و تا كازرون فارس ادامه مي يابد. اين جنگل در واقع قسمت هايي از استان آذربايجان غربي، كردستان، كرمانشاه، ايلام، لرستان، چهارمحال بختياري، كهگيلويه و بويراحمد، فارس، خوزستان و نيز ارتفاعات جنوبي البرز را در بر مي گيرد كه گاه به صورت جنگل انبوه و گاهي به جاي جنگل، بوته زارهايي با درختچه ها و بوته هاي گوناگون با مراتع خشك ديده مي شود.

 

 

ارغوان

 

گونه هاي گياهي و درختان جنگلي: ارس، ارغوان، بادام، بلوط، بنه، بيد، توت، چنار، سفيدار، سنجد، صنوبر، كيكم، گلابي.

 

 

 

 

 

سنجاب-ايراني

 

گونه هاي جانوري: بز، پلنگ ايران، تشي هندي، راسو، روباه، رودك- از خانواده راسوها، خرس قهوه اي، خرگوش وحشي، جربيل هندي، جربيل ايراني، سمور، سنجاب ايراني، شغال، شنگ- از خانوده راسوها، انواع عقاب ها، قوچ و ميش، كركس، كل، گربه وحشي سياه گوش، گربه جنگلي، گرگ، گراز، لاك پشت مهميزدار، مارمولك آگاماي قفقازي، مارمولك اريتروگاستر، مار كبري، افعي شاخدار، مار جعفري، گرزه مار، يله مار، طلحه مار، تيرمار، افعي پلنگي، كور مار شني، مار آتشي، مار كوتوله، مار گرگي، مار آبي، موش خانگي، موش جنگلي، موش درختي.

 

 

قرقي

 

گونه هاي پرندگان: پيغو، داركوب سر سرخ، دال، دال سياه، دليجه، دليجه كوچك، زرده پره خاكستري، چرخ ريسك سرسياه، سارگپه، سارگپه پا بلند، سسك چشم سفيد، سنگ چشم پيشاني سفيد، سهره پيشاني سفيد، شاهين، گنجشك گلو زرد، گنجشك برفي، قرقي، عقاب طلايي، عقاب دو برادر، عقاب تالابي، كركس، كلاغ جي جاق، كلاغ نوك سرخ، كلاغ نوك زرد، كلاغ زاغي، هما.



 

يكي ديگر از ويژگي مهم طبيعي ايران وجود چشمه هاي متعدد در نقاط مختلف كشور است. ايران داراي بيش از ۵۰۰ چشمه معدني و آب گرم شناخته شده است كه تمامي آنها براي تامين آب آشاميدني و استفاده هاي درماني و بهداشتي مورد استفاده قرار مي گيرد. بيش تر اين چشمه ها در رشته كوه هاي البرز، آذربايجان و زاگرس قرار گرفته اند و تعدادي از آنها نيز در نزديكي اصفهان، مشهد و بندر عباس واقع شده اند. چشمه هاي آب معدني سرعين در اردبيل، آب گرم لاريجان در دامنه هاي البرز و همچنين چشمه هاي آب معدني محلات جدر زمره معروف ترين چشمه هاي آب گرم كشور قرار دارند.

چشمه ها در واقع، آب هاي زيرزميني هستند كه از راه هاي طبيعي و از درون ترك ها و شكاف ها به سطح زمين راه پيدا مي كنند و اكثر آن ها در دامنه كوه ها و يا در كف درياها جريان دارند. به طور كلي چشمه ها به سه دسته، چشمه هاي دامنه كوه ها، چشمه هاي آرتزين يا چشمه هاي آب گرم و چشمه هاي آبفشاني، تقسيم مي شوند.
چشمه هاي كه در جهت امتداد دامنه كوه ها به طرف پايين جريان دارند خود داراي انواع مختلفي هستند كه عبارتند از:
- چشمه هايي كه از طبقات رسوبي خارج شده و ممكن است به صورت افقي و يا داراي شيب كمي باشند.
- چشمه هايي كه در محل ناوديسي شكل و در اثر زياد شدن آب زيرزميني به بالا راه پيدا مي كنند .
- چشمه هايي كه در اثر وقوع گسل به وجود آمده اند.
- چشمه هايي كه از درز و شكاف ها خارج مي شوند.


چشمه آرتزين:
به چشمه هايي كه مخازن آب آن ها در بين دو قشر نفوذ ناپذير قرار گرفته باشند، چشمه هاي آرتزين يا چشمه هاي جهنده و چشمه هاي آب گرم مي گويند. در اين نوع چشمه ها، آب زيرزميني در محل طبقه غير قابل نفوذ، سطحي را سوراخ مي كند و بيرون مي آيد. اين محل معمولا پايين تر از سطح محلي است كه آب به قشر غير قابل نفوذ جاري مي شود.
براساس گزارش سازمان زمين شناسي كشور حدود ۳۶۹ چشمه آب معدني و آب گرم در ايران معرفي شده است كه تركيبات شيميايي آن ها نيز در اين گزارش موجود مي باشد. در اين بين، استان آذربايجان غربي با ۴۶ چشمه، استان مازندران با ۴۰ چشمه بيشترين تعداد چشمه هاي آب معدني و استان كهگيلويه و بويراحمد تنها با ۱ چشمه، كمترين چشمه آب معدني و آب گرم را دارا هستند.


چشمه هاي آبفشاني
آبفشان ها، چشمه هاي جهنده اي هستند كه به صورت متناوب فعال هستند. اين نوع چشمه ها در واقع چشمه هاي آب گرمي هستند كه در فواصل زماني معين از آن ها آب داغ همراه با بخار آب فوران مي كنند. اين آبفشان ها بيشتر در نواحي آتشفشاني ايسلند، ايتاليا و نيوزيلند ديده مي شود. درجه حرارت آبفشان ها در نواحي مختلف از ۸۰ تا ۱۰۰ درجه سانتگراد در نوسان است و ارتفاع فوران آب و بخار گاهي به ۵۰ متر هم مي رسد.

مهم ترين چشمه هاي آب معدني و آب گرم ايران، براساس موقعيت جغرافيايي به شرح ذيل است:


قينرجه

 

چشمه هاي دامنه سبلان- اردبيل : اين چشمه ها در دامنه كوه هاي آتشفشاني سبلان ديده مي شوند. معروف ترين آن ها عبارتند از: سرعين، بيله دره، سردابه، هفت بلوك، آتشگاه، جنوب نيسر، قتورسو، ايلاندو، قينرجه، شابيل، دودو، ملك سويي، موئيل، ترش سويي.
 

 

 

 

 

چشمه-هاي-خلخال

 

 

چشمه هاي خلخال: چشمه آب گرم ميانسراي، در در دامنه دره اي قرار گرفته كه به وسيله گسل، لايه هاي آهكي رسوبي از سنگ هاي آندزيتي جدا شده و در دو نوع بي كربنات و گازدار هستند. چشمه هاي آب گرم روستاي گرمخانه كه داراي آب تقريبا شور با بوي نامطبوع هيدروژن سولفوره هستند.
 

 

 

چشمه هاي معدني بستان آباد: اين چشمه ها كه در دره اسكندري و در ۶۰ كيلومتري جنوب شرق تبريز واقع شده، كمي شور و از نوع چشمه هاي گسلي هستند.


چشمه زندان سليمان: اين چشمه كه در شمال غرب شهرستان غروه در استان كردستان واقع شده است، داراي آب بي كربناته، سولفات كلسيم و گوگرد است.


چشمه هاي آب اسك: آب چشمه هاي اسك از نوع بي كربنات كلسيم، با مقداري اسيد و حاوي سولفيد هيدروژن است.


چشمه-آب-گرم-گنو

 

چشمه معدني گنو: اين چشمه در ۳۳ كيلومتري شمال بندرعباس و در مسير سيرجان واقع شده است. آب اين چشمه خيلي گرم و از مواد كلروسولفات كلسيم دار تشكيل شده است.
 

 

 

 

 

چشمه هاي معدني محلات: اين چشمه ها در فاصله ۱۵ كيلومتري شمال شرقي محلات قرار دارد. آب اين چشمه ها از تركيب، آب هاي سولفاته كلسيك و از ته آب هاي هيپبرترمال است كه براي درمان بيماري هاي نقرس و نيز بيماري هاي كبدي، صفراوي، كليوي و دستگاه گوارش موثر است.


چشمه هاي گوگردي رامسر: چشمه زيرپل معروف ترين چشمه رامسر است كه در جنوب اين شهر واقع شده است. علاوه بر اين چشمه، در شرق رامسر چشمه گوگردي و اكسيد منگنز دار آب سياه و نيز در شرق هتل رامسر ۹ چشمه آب معدني گوگردي و راديوم دار وجود دارد.

درياي خزر، بزرگ ‌ترين درياچه جهان و خليج فارس و درياي عمان مهم‌ترين درياهاي ايران، محسوب مي شوند كه به ترتيب در شمال و جنوب كشور واقع شده اند و ارتباط دريايي ايران با ساير درياهاي آزاد از اين درياها صورت مي‌گيرد.
تعداد درياچه‌هاي ايران به دليل وضعيت زمين شناسي اين كشور‌ به نسبت فراوان است. برخي از اين درياچه ها دايمي و بعضي از آنها در بيش‌تر روزهاي سال خشك و بي‌آب هستند. از ميان مهم ترين درياچه هاي دايمي ايران مي توان علاوه بر درياي خزر به درياچه هاي اروميه، بختگان، جازموريان، پريشان، مهارلو، زيريوار و هامون اشاره كرد.

 

  • دريا
پهنه وسيعي از آب شوراست كه به آب هاي آزاد يعني اقيانوس راه دارد. عمق درياها متفاوت و در حال تغيير است و در بعضي نقاط بين ۱۲ هزار تا ۱۵ هزار متر است. همچنين در بسياري از منابع، واژه دريا را براي درياچه هاي شوري كه مجراي خروجي طبيعي ندارند استفاده مي كنند، مانند درياچه خزر در شمال ايران. مهم ترين درياها موجود در ايران خليج فارس و درياي عمان است.
 

 

خليج-فارس

  • خليج فارس

خليج فارس با وسعت ۲۴۰ هزرا كيلومتر مربع، پس از خليج مكزيكو و هودسن، سومين خليج بزرگ جهان محسوب مي شود كه در جنوب ايران واقع شده است. از همسايگان اين خليج مي توان در غرب از كويت و عراق و در جنوب از عربستتان، بحرين و امارت متحده نام برد. نام خليج فارس در دوره هاي مختلف تاريخي متغيير بوده است. در كتيبه هاي آشوري خليج فارس، «نارمرتو» به معناي «درياي تلخ» آورده شده است. در زمان ساسانيان آن را درياي پارس مي ناميدند و برخي از تاريخ نگاران و جغرافي دانان يوناني از خليج فارس به نام « پرسيكوس» به معناي خليج پارس ياد كرده اند و بالاخره اين كه دانشمندان مسلمان آن را، بحر فارسي يا البحرالفارسي ذكر كرده اند.

مهم ترين جزاير خليج فارس عبارتند از: ابوموسي، تنب بزرگ، تنب كوچك، خارك، قشم، كيش، لاوان.
 
 
درياي عمان

  • درياي عمان

درياي عمان در اثر پيشروي اقيانوس هند به داخل خشكي جنوب غربي آسيا، يعني كشورهاي ايران، پاكستان، عمان و امارات به وجود آمده است. اين دريا محل اتصال خليج فارس و اقيانوس هند نيز است.
طول ساحل درياي عمان در ايران، از خليج گواتر تا بندرعباس، ۷۸۴ كيلومتر است. بندرها كوچك جاسك، چابهار و گواتر از بنادر بازرگاني و دريانوردي اين دريا به شمار مي آيد و از شهرهاي مهم درياي عمان چابهار و جاسك است.

 

 

 انجير-معابد

پوشش گياهي و درختي، گونه هاي جانوري، گونه پرندگان و آبزيان در حوزه و جزاير خليج فارس و درياي عمان:
پوشش گياهي و درختي: آويشن،‌ آلويه ورا، آناقاليس، آفتاب پرست كازروني، آهو ماش لابري، اسفيوش، اشوراك، بابونه بوشهري، پنيرك، پينوباد، تخم شربتي، ترشك، ريش پهن چابهاري، زيره، چوچ، خارگرگ، خرماگز، سيال، سيلن سايه پسند، كاروادري، كهتر، كهور، گل كاغذي، مريم گل بزماني، درخت اكاليپتوس، انار، انجير، انگور، توج يا درخت مسواك، چريش، سمر، كرت، كنار، كهور، گز، نخل، نخل زينتي، سعد، سنبيل، خرما، لور يا انجير معابد، ليموترش، نارگيل، موز درختچه مورد.

 

 

 آهو

گونه جانوري: آهو، جبير، خرگوش، روباه، شغال، قوچ و ميش، كل و بز، گرگ، گورخر، يوزپلنگ.

 

 

 

 

 

 

حواصيل

 

گونه پرندگان: آبچليك، اردك وحشي، اگرت پا خاكستري، پرستوي دريايي، پليكان، درنا، حواصيل ، سليم، غاز، فلامينگو، كاكايي، گيلانشاه، لك لك.

 

 

 

 

 

اره-ماهي

 

آبزيان: ماهي هاي خوراكي و غيرخوراكي؛ اره ماهي، اسب ماهي، بمبك، پيش ماهي، دختر ناخدا، راشكور، حلوا سياه، حلوا سفيد، خابور، خاور، خبور، ساردين، سبور، سرخو، سفره ماهي، سنگسر، سيكين، شانك، شوريده، شيرماهي، قباد، قوازرد، طوطي، كارفه، گيش، گوازيوم، كفشك، هوور، ميگو، هاشينه. پستانداران دريايي؛ دلفين، نهنگ، كوسه ماهي درنده، كوسه گربه ماهي، نهنگ كوسه يا كوسه كر، كوسه سر چكشي، كوسه ماهي شكاري، كوسه ماهي گورخري، گاو آبي. ماهي هاي زينتي؛ آنجل، آنتن دار، آرايشگر، امپراتور، پيكاسو، پيكاسوي مشكي، دلقك آبي، دم گاوي، ژله، جراحي دم زرد، چيتي، خروس دريا، سرخال سفيد، سقز ماهي، شقايق، عروس ناخدا، عروس زرد، صندوق، كاردينال، گرين رز، گين، ملوان، نئون، هامور و بالاخره؛ لاك پشت عقابي، لاك پشت سر سبز، خرچنگ.
 

  • درياچه ها

آب هاي ساكن در گودترين قسمت زمين كه بر اثر فرسايش و يا عوامل داخلي زمين به وجود آمده اند و هيچ ارتباطي با درياهاي ديگر ندارند. بنابراين درياچه ها در فرورفتگي ها و نواحي پست زمين و يا حتي در قله كوه ها و نيز در شرايط زمين شناسي گوناگون ممكن است، تشكيل شود. تركيب آب درياچه ها و ميزان شوري آن ها به عوامل مختلفي چون: مسير عبور جريان رودها و آب هاي زيرزميني به درياچه ها و بستر خود درياچه، ميزان تبخير در منطقه، ميزان آب هاي ورودي و خروجي و پوشش گياهي منطقه دارد. درياچه ها به انواع مختلفي تقسيم مي شود كه عبارتند از: درياچه هاي يخچالي، درياچه هاي آتشفشاني، درياچه هاي تكنونيكي، درياچه هاي كارستيكي.
از مهمترين درياچه ايران مي توان به: درياچه خزر، اروميه، بختگان، انزلي، پريشان، تار و هوير، تشك، حرا، زريوار، سيران گل، شادگان، حوض سلطان، شط تمي، شور مست، قوري گل، گواتر، گهر، مهارلو، ميانكاله، ميقان، درياچه نمك اشاره كرد.

 

خزر

  • درياچه خزر

 اين درياچه با مساحت ۴۳۶ هزار كيلومتر مربع، يكي از بزرگ ترين درياچه جهان و نيز مهم ترين درياچه ايران محسوب مي شود كه در شمال ايران قرار گرفته است. درياي خزر به عنوان سومين درياچه عميق با كشورهاي روسيه، تركمنستان، قزاقستان و آذربايجان همسايه است. آب خزر از نوع تركيبات داراي كلسيم، منيزيم و سولفات است.
 

 

 

 

نيلوفرآبي

 

پوشش گياهي و درختي: انواع پيچك ها، تمشك، جگن، زالزالك، گل عروس آبي، زنبق، نيلوفر آبي، ني، درخت انار، انجيلي، بلوط، توسكا، راش، شمشاد، غان، ممرز، نارون. همچنين در اين درياچه گياهان آبي و انواع گياهان چرا، بوته زاهايي از زوسترا و نانا و نيز بوته زارهاي آبي به ويژه انواع قرمز و سبز رنگ و جلبك هاي نوع پليسيفونيا ديده مي شود.

 

 

 

 

فك درياي خزر
گونه جانوري : فك درياي خزر

 

 

 

 

 

 

عروس-غاز

 

گونه پرندگان: اردك سرسفيد، باكلان بزرگ، باكلان كوچك، پليكان پاخاكستري، چنگر، حواصيل خاكستري، سيم گون دريايي، عروس غاز، غاز پا زرد، طاووسك، فلامينگو، مرگونس سفيد
 

 

 

 

 

ماهي-اوزون-بورون

 

آبزيان: تاس ماهي روسي يا چال باشي، تاس ماهي ايران يا قره برون، فيل ماهي، ماهي استرلياد، ماهي كالوگا، ماهي شيپ، ماهي اوزون برون، ماهي سفيد، كفال، سوف، سيم، كپور، كلمه، ماهي ماش، ماهي كيلكاي آنچوي، كيلكاي چشم درشت، كيلكاي معمولي، مار ماهي، خار ماهي، گاو ماهي، سفره ماهي، ماهي آزاد

 

 

 

  •  درياچه اروميه

درياچه اروميه

 

جزو بزرگ ترين و شورترين درياچه هاي دايمي ايران محسوب مي شود. درياچه اروميه با مساحت تقريبي ۵۵۰۰ كيلومتر در شمال غرب ايران و بين دو استان آذربايجان غربي و آذربايجان شرقي واقع شده است. اين درياچه به علت بالا بودن ميزان محلول نمك در آن و شوري بيش از حد، دومين درياچه آب شور دنيا به شمار مي آيد. همين ويژگي شوري آب باعث شده تا هيچ ماهي و نرم تني به جز گونه هاي سخت پوستان در آن زندگي نكنند. آب اين درياچه با PH از نوع آب هاي كلريد سديم، منيزيم، سولفات و در حالت زيرقليايي است البته گل درياچه اروميه خميري سياه رنگ و از دسته گل هاي كلروره است كه داراي خاصيت درماني براي بيماري هاي روماتيسم، آرتروزاست. علاوه بر اين ها درياچه اروميه داراي ۱۰۲ جزيره با صخره هاي سنگي است كه به جز جزيره اسلامي خالي از سكنه است، از ميان اين ۱۰۲ جزيره مهم ترين جزاير عبارتند از: جزيره قويون داغي يا كبودان، جزيره اشك يا اشك داغي،جزيره اسپير، جزيره آرزو، جزيره نه گانه يا دوقوزلار.
با وجود ميزان بالاي شوري آب درياچه، در حوضه و جزاير اين درياچه ، ۵۴۶ گونه گياهي از خانواده گياهان شورپسند، گياهان شن پسند، گياهان خشكي زي و گياهان آب پسند، همچنن ۲۷ گونه پستانداري، ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱ گونه خزنده، ۷ گونه دوزيست و ۲۶ گونه ماهي وجود دارد . مهم ترين بي مهره آبزي درياچه اروميه يك گونه ميگوي بومي آب شور به نام آرتيميا- اورميانا است كه از رده سخت پوسته بوده كه غذاي پرندگاني چون فلامينگو است.
سرو-كوهي

 

پوشش گياهي: سروكوهي، پسته وحشي، داغداغان، زالزالك، بادام كوهي، شيرخشت، ديو آلبالو، گندميان، فرفيون، آويشن، درمنه، علف شور، كاكوتي، زنبق ريولايف، شنگ، شقايق.
 

 

 

 

گونه جانوري: قوچ، ميش ارمني، گوزن زد، موش صحرايي.
كركس

 

گونه پرندگان: اردك بلوطي، اردك مرمري، اردك سرسفيد، باكلان كوچك، پليكان، دليجه كوچك، خروس كولي دشتي، غاز پيشاني سفيد كوچك، عروس غاز، عقاب طلايي، فلامينگو، قرقي، كركس، متاي پاسرخ، ميش مرغ.


 

 

 

  • درياچه هامون

درياچه هاموندرياچه هامون، با اختصاص حدود ۳۸۲۰ كيلومتر مربع وسعت در شرق ايران، سومين درياچه بزرگ ايران بعد از درياچه خزر و اروميه به شمار مي رود كه در شمال استان سيستان و بلوچستان واقع شده است. سرچشمه اصلي اين درياچه، رودخانه هيرمند است كه از كوه هاي هندوكش و ارتفاعات بابا يغما در غرب كابل جاري شده و پس از طي مسافتي وارد خاك ايران شده و پس از دريافت آب رودخانه هاي خاش رود، فراه، هاروت رود، شور رود، حسين آباد و نهبندان بالاخره در محل لورگ باغ به درياچه هامون مي پيوندد.
درياچه هامون، نه تنها در گذشته يكي از بزرگ ترين و پرآب ترين درياچه ي ايران، بلكه در نزد زرتشتيان محل مقدس به شمار مي آمد، امروزه، پس از خشكسالي ها و تقسيم بندي هاي كشورها و نرسيدن آب به مرزهاي ايران به مرور قسمت هاي وسيعي از آن خشك شده است. اين درياچه كه بزرگ ترين پهنه آب شيرين سيستان محسوب مي شود اكنون به چهار درياچه مجزا؛ يعني: درياچه هامون صابري يا سيستان، درياچه هامون پوزك ايران، درياچه هامون هيرمند و درياچه هامون افغانستان كه قسمت كمي از آن در ايران واقع شده است تقسيم مي شود.
پوشش گياهي: اشك، اوبار سلام بوفي، بارهنگ آبي، بوني، تزگ، جگن دريايي، چمن شور ساحلي، سوجك يا ليواش، علف بوريا، قميش، گز، لويي، ني، ني هندي،هزار ني.
گونه جانوري: آهو، بز و كل، جبير، خرگوش، شغال، قوچ و ميش، كاراكال، كفتار، گزار، يوزپلنگ.
گونه پرندگان: باقرقره، باكلان، پليكان، حواصيل هندي، درنا، روباه، سليم كوچك، سنقر سفيد، شاهين، عقاب، غاز، قو، فلامينگو، كاكايي ارمني، كاكايي سرسياه بزرگ، كاكايي پشت سياه بزرگ، كاكايي صورتي، كوركوربال سياه، گربه وحشي.
آبزيان: با توجه به بحران خشكسالي درياچه هامون و كاهش ماهيان گرمابي و سردآبي در اين درياچه، اداره شيلات سيستان با هدف پرورش ماهي اقدام به تكثير و پرورش ۵ گونه ماهي در اين تالاب و تالاب هاي پيرامون كرده است كه آن ها عبارتند از: كپور ماهي، ماهي آمور يا هامون ماهي، ماهي فيتوفاگ، ماهي بيگ هد، ماهي بومي شيزوتراكس.
 

  • درياچه بختگان و طشك

درياچه-بختگان

 

درياچه بختگان يكي ديگر از مهم ترين درياچه هاي ايران است كه در استان فارس قرار دارد. اين درياچه، دومين درياچه بزرگ و چهارمين تالاب ايران به شمار مي رود كه محل زندگي پرندگان مهاجر و بومي است و وسعت آن نيز به شرايط بارندگي سالانه وابسته است. اين درياچه از شمال با كوه هاي پيچگان و شمال غرب با درياچه طشك همسايه است، در واقع بخش شمال غرب اين درياچه، محل اتصال با درياچه طشك است و تنها راه ارتباطي اين دو درياچه، دلتاي رود كر است كه از كوه هاي موسي خاني و برآفتاب در ۵۰ كيلومتري جنوب غرب ده بيد سرچشمه مي گيرد و پس از عبور از مرودشت و يكي شدن با رود شادكام به اين دو درياچه مي ريزد. اين دو درياچه كه به صورت دو فرونشت ميان كوهي، در اثر فعاليت كوه زايي زاگرس شكل گرفته داراي تعدادي جزيره و شبه جزيره كوچك و بزرگ از جنس راديولاريت، سنگ هاي پلاژيك و آهك هاي سروك است كه مهم ترين آن ها شامل: جزيره نرگس و گنبان در طشك و جزيره مناك در بختگان مي شود.
آب درياچه هاي بختگان و طشك با وجود اين كه از آب رودخانه ها و چشمه هاي شيرين تغذيه مي شود ولي آب شوري دارد و آب اين دو درياچه از نوع كلريد منيزيم، كلريد سديم، سولفات سديم است.


پوشش گياهي: آويشن، بادام، بنه، پسته وحشي، جگن، قليا، كيكم، گز.
خرگوش

 

گونه جانوري: آهو، بز كاراكال، پاژن، پلنگ، تشي، خارپشت، خرگوش، روباه، شغال، قوچ و ميش، كفتار، كل، گربه جنگلي، گربه شني، گرگ، گراز، لاك پشت، مار گورخري.
 

 

 

 

 

قمري

 

گونه پرندگان: آبچليك پا سرخ، آنقوت، اردك، اگرت بزرگ، بلدرچين، پليكان سفيد، تنجه، تيهو، جغد كوچك، چوب پا، حواصيل خاكستري، خروس كولي دم سفيد، خوتكا، داركوب، درناي معمولي، درناي بحري، دليجه، دم سرخ، سارگپه پا بلند، سار، سنقر گندم، فلامينگو، قمري، كبك، كبوتر، كلاغ كوهي نوك سرخ.

 

 


آبزيان: ماهي كپور، ميگوي آرتيما، سياه ماهي.

 

  • درياچه مهارلو

درياچه مهارلو

 

درياچه مهارلو در جنوب ايران و در جنوب شرقي استان فارس واقع شده است. اين درياچه كه در اثر يك فرونشست ناوديسي به وجود آمده است، به وسيله آب رودخانه هاي خشك يا نهر اعظم، رودخانه چنار راهدار و رودخانه نظرآباد سروستان تامين مي گردد. بدين ترتيب كه؛ رودخانه خشك از ارتفاعات استان سرچشمه گرفته و پس از عبور از قسمت هاي شمالي دشت شيراز و مركز شيراز به تالاب مهارلو مي ريزد. رودخانه چنار راهدار از ارتفاعات آدمو سرچشمه مي گيرد و پس از گذشتن از جنوب شيراز و دشت چنار به مهارلو مي پيوندد و در آخر، رودخانه نظرآباد، از ارتفاعات كوه هاي نظرآباد و سلو در جنوب شرقي تالاب مهارلو سرچشمه گرفته و بعد از عبور از دشت سروستان به تالاب مهارلو منتهي مي شود. البته وسعت اين درياچه در فصول مختلف متفاوت است و به ميزان بارش هاي جوي سالانه بستگي دارد و تبخير زياد، رسوبات گچي سازند ساچون، دو گنبد نمكي واقع در شرق اين درياچه، باعث شوري آب آن شده است.
آب درياچه مهارلو از نوع كلريد سديم، منيزيم، سولفات سديم مي باشد و به عنوان يكي از منابع مهم تامين نمك آبي در سطح استان و كشور محسوب مي شود، به طوري كه از نمك اين درياچه براي صنايع پتروشيمي استفاده مي شود.


انجير

 

پوشش گياهي و درختي: انجير، بادام، بلوط، بيد، جاشير، درمنه، جگن، شيرين بيان، كاج، گون، لويي، ني.
 

 

 

 

 

 

گونه جانوري: داراي انواع مارها، مارمولك ها، سوسمارها و لاك پشت ها است.
پليكان-سفيد

 

گونه پرندگان: آبچليك، آنقوت، اردك سرسبز، بوتيمار، پليكان سفيد، تنجه، چوكا، خوتكا، فلامينگو، مرغابي.

 

 

 

 

 

  • درياچه زريوار

درياچه زريوار

 

درياچه زريوار از نظر موقعيت جغرافيايي در يك دره طولي وسيعي قرار گرفته كه از سمت شرق و غرب به وسيله كوه هاي پوشيده از جنگل محصور شده است. وسعت اين درياچه هم مانند ساير درياچه به ميزان بارش سالانه بستگي دارد و به دليل تغييرات حجم آبي در فصول مختلف سال متغيير است. اراضي اين منطقه را بيشتر جنگل و بيشه زار تشكيل مي دهد كه علاوه بر داشتن بلوط ايراني، داراي گلابي وحشي، زالزالك، بادام مي باشد. آب اين درياچه علاوه بر اينكه از چشمه هاي كف جوش و بارش هاي جوي تامين مي شود از رود چم نيز بي بهره نيست و داراي آب شيرين است.
 

 

پوشش گياهي: بارهنگ آبي، بزواش، پيچك، جگن، گياهان شناور چون سراتوفيليوم، سربوفيليوم، علف هفت بند، لوبي، نعناع، ني، نيلوفر آبي.


گونه جانوري: روباه، خرگوش، خوك وحشي، سگ آبي، گربه وحشي، گراز.

گربه-وحشي
 

گونه پرندگان: اردك سرحنايي، اردك سرسبز، اگرت ها، انواع چنگر، بوتيمار بزرگ، بوتيمار، پرستوهاي دريايي، حواصيل خاكستري، خوتكا، دليچه، سنقر تالابي، گيلار، كشيم بزرگ، كشيم كوچك، كاكايي ها،
 

 

 

 

عروس-ماهي

 

آبزيان: سياه ماهي خالدار، سياه ماهي معمولي، عروس ماهي، ماهي گامبوزيا، ماهي آمور سفيد، كپور آيينه اي، كپور معمولي، كپور سرگنده، فيتوفاك، مار ماهي، ميگو.


 

 

 

 

  •  درياچه پريشان

درياچه پريشاندرياچه پريشان يا فامور با وسعت ۴۳ كيلومتر مربع، در جنوب شرقي كازرون و شمال شرق كوه فامور در استان فارس واقع شده است. اين درياچه كه داراي آب شيرين است، بخشي از آب خود را از آب هاي جاري كوه فامور و بخشي ديگر را از منابع زيرزميني تامين مي كند.
درياچه پريشان، در دره اي پهن از گسل هايي با جهت شمال غرب- جنوب شرق و شرق- غرب به وجود آمده كه توسط رشته كوه هاي زاگرس احاطه شده است. اين درياچه به دليل برخورداري از تاريخچه كهن، علاوه بر زيبايي هاي طبيعي و تنوع زيستي، زيستگاه اقوام و بعضي از تمدن ها در گذشته هاي دور است. وجود نقش پريشو در ۳۰ متري درياچه هامون، قلعه ساساني در كنار درياچه،آتشكده كازرون در ۳ كيلومتري درياچه،كتيبه پهلوي در ۵ كيلومتري پريشا، نقش تيمور در ۲ كيلومتري درياچه و صدها اثر ديگر حاكي از اهميت تاريخي اين منطقه است.
پوشش گياهي و درختي: گياه پشم لاخي، پيرز، جگن، خارماهي، سريش، گوشاب، لويي، ني.

 

شغال

 

 

گونه جانوري: خرگوش، روباه معمولي، شغال، عقاب شاهي، قورباغه مردابي معمولي، مار چليير.

 

 

 

 

 

غاز-پيشاني-سفيد

 

 

گونه پرندگان: آبچليك، آنقوت، اردك، اردك مرمري، اردك سرسفيد، اگرت، بالابان، بوتيمار، پليكان، پليكان پا خاكستري، چنگر، حواصيل خاكستري، حواصيل ارغواني، درنا، غاز، غاز پيشاني سفيد، عروس غاز، گاوچرانك.
آبزيان: ماهي زردك، ماهي سرخه، ماهي پرك، مارماهي، كپور، فيتوفاك، آمور ماهي.

X